Thứ Ba, 3 tháng 12, 2013

Về một bài viết dạy bảo (sai) cách dùng từ Hán Việt

Mấy hôm nay trên mạng thi nhau tán dương một bài viết tên là "NHỮNG TỪ DÙNG SAI TRONG NGÔN NGỮ TIẾNG VIỆT", không rõ tác giả, được một cựu sinh viên của Khoa Văn học dẫn lại trên một trang web. Link rất dễ tìm, tôi không muốn dẫn ra ở đây.

Bài viết chủ yếu xoay quanh từ Hán Việt. Thấy nhiều người ca ngợi quá, phần lớn đều phục lăn phục lóc, thì mình cũng đọc thử xem thế nào, dù ngại vì viết mạng mà viết quá dài. Cảm giác đi từ nghi ngờ, đến bực mình, rồi chán nản. Xin nói cho nhanh: chỉ có một số ít trường hợp có thể chấp nhận được, còn phần lớn là khó chấp nhận, nói toẹt ra là sai.

Những cái sai chủ yếu như sau:

(1) Ngay cái nhan đề đã dở rồi. "Ngôn ngữ tiếng Việt"? Điều đó cho thấy tác giả không phải là người thận trọng trong việc dụng ngôn.

(2) Phân loại 16 trường hợp rất lung tung, không có tiêu chí gì cả, chứng tỏ một tư duy thiếu rành mạch, thiếu logic.

(3) Tác giả hẳn là người Saigon trước 1975, sau đó định cư ở nước ngoài, và giữ phương ngữ đó khá ổn định, theo kiểu "hóa thạch ngoại biên", cho nên vẫn lấy tiếng Việt của Saigon thời bấy giờ làm chuẩn mực để phê phán tiếng Việt ở một giai đoạn sau đó bốn chục năm với vô số các biến đổi. Đó là quan điểm phi lịch sử, "đóng băng ngôn ngữ", không có phát triển, không có đào thải, không có tương tác. Điều này cũng (gần) giống như lấy tiếng Anh thời Shakespeare làm chuẩn để bảo là người Anh bây giờ nói tiếng Anh sai toét. 

(4) Không chấp nhận ngôn ngữ văn chương, ngôn ngữ tu từ. Ví dụ từ "nội chiến".

(5) Quan niệm "Âu tâm luận" (Eurocentrism) về mặt từ loại đối với từ loại của cả tiếng Việt và tiếng TQ, cho rằng trong 2 thứ tiếng này, một từ chỉ được phép dùng với một chức năng từ loại "gốc", như hiện tượng thường thấy trong tiếng Tây. Ví dụ: từ "yêu cầu" chỉ được là động từ thôi!

(6) Không thống nhất về quan điểm, tiêu chí lựa chọn dùng từ thuần Việt hay từ Hán Việt: lúc thì bảo phải dùng từ thuần Việt ("ở lại lớp" thay cho "lưu ban" hoặc "lưu cấp"), lúc thì phê dùng từ thuần Việt (phải dùng "trực thăng" và "thủy quân lục chiến", còn nếu dùng "máy bay lên thẳng" và "lính thủy đánh bộ" thì sai!!!). Những sự lựa chọn này chỉ theo tiêu chí là: tiếng miền Nam ngày xưa dùng thế nào, thì bây giờ vẫn phải theo như thế. GS Nguyễn Tài Cẩn đã lấy một ví dụ rất thú vị về giá trị "khái niệm hóa" của từ Hán Việt, ví dụ "xạ thủ Nam" thì đơn nghĩa, không giống với "người bắn Nam" lưỡng nghĩa (người bắn tên là Nam, hoặc Nam bị người nào đó bắn). Nếu theo tác giả đề nghị, dùng từ "ở lại lớp" thay cho "lưu ban", thì sẽ rất dở hơi khi nói "Thầy giáo X ở lại lớp", trong khi đây là một câu hoàn toàn bình thường: "Thầy giáo X ở lại lớp [để chấm bài tập của học sinh]". "Lưu ban" là MỘT khối chặt chẽ, còn "ở lại lớp" thì có cấu trúc lỏng, cũng như "xạ thủ Nam" với "người bắn Nam". Việc loạn tiêu chí trong lựa chọn này vừa thể hiện tính dân tộc cực đoan, vừa thể hiện sự bảo thủ về thói quen ngôn ngữ. 

(7) Thiếu hiểu biết về Việt ngữ học. Ví dụ trường hợp 15, tác giả không biết rằng tiếng Việt chỉ có thể đảo trật tự (một số) từ song tiết ghép đẳng lập (nhà cửa - cửa nhà), chứ không đảo được từ ghép chính phụ (tri ân-*ân tri). Những trường hợp trong cái ví dụ đảo một cách rất dở hơi mà tác giả đưa ra đều là từ ghép chính phụ thì đảo làm sao?

(8) Có vấn đề với ngay cả tiếng Việt. Ví dụ, nhầm lẫn "đôi" trong "đôi công" nghĩa là 2, là cặp; trong khi "đôi" đó nghĩa là "tranh giành", như trong "đôi co". Thơ Nguyễn Trãi đã nói "gác chưa đôi" (tạm gác lại chứ không tranh cãi nữa).

(9) Hiểu biết còn khiêm tốn về từ Hán Việt cũng như tiếng TQ hiện đại. Ví dụ coi "lãnh đạo" 领导 trong tiếng TQ hiện đại chỉ có chức năng động từ. Khoảng một nửa số chỗ dẫn giải có chữ Hán thì hoặc là sai, hoặc là thiếu. 

Những lỗi trên, tôi nghĩ rằng một người Việt bình thường, không cần phải đến trình độ đại học, cũng có thể nhận ra được ít hay nhiều. Vậy thì tại sao bài viết đó lại được nhiều người nhắm mắt ca tụng như vậy? Tôi cho rằng nguyên nhân bài viết về chủ đề ngôn ngữ này được tung hô trên mạng, không phải là vì nó đúng hay sai về ngôn ngữ – chủ đề chính của nó, mà bởi nó điểm trúng vào một chủ đề “hot” gần đây: diễn ngôn “bài Hoa” của người Việt Nam. Độc giả hẳn là vỗ đùi đen đét khi đọc những luận điểm kiểu như “tiếng Tàu sai thì sao ta phải sai theo”, hay “phải dùng tiếng thuần Việt chứ sao lại cứ dùng tiếng Tàu”… Chỗ sơ hở nhất của phong trào “bài Hoa” hiện nay chính là quy giản, đồng nhất các mâu thuẫn về chính trị và kinh tế với văn hóa và ngôn ngữ.


(Ghi nhanh, 14/11/2013. NTC)

1 nhận xét:

  1. Phản biện chính xác ! Tôi biểu đồng tình với tác giả . Cảm ơn tác giả !

    Trả lờiXóa